เมื่ออากาศเย็นลงในช่วงปลายปีต่อเนื่องถึงเดือนมกราคม ผลส้มเขียวหวานในพื้นที่จังหวัดน่านจะค่อย ๆ เปลี่ยนสีเปลือกจากเขียวเป็นเหลืองอมทอง ช่วงเวลาหลังการเก็บเกี่ยวนี้เองที่ตัวเมืองน่านมีงานสำคัญอย่าง มหกรรมส้มสีทองและของดีเมืองน่าน เพื่อเปิดพื้นที่ให้ชาวสวน ผู้ประกอบการอาหาร และกลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชนนำผลไม้และสินค้าท้องถิ่นมาพบผู้บริโภคโดยตรง
บทความนี้รวบรวมบันทึกการจัดงานที่มีหลักฐานจากหน่วยงานรัฐในปี พ.ศ. 2568 และ พ.ศ. 2569 เพื่อเล่าว่างานมหกรรมส้มสีทองมีรูปแบบกิจกรรมอย่างไร จัดขึ้นที่ไหนบ้าง และเชื่อมโยงกับเรื่องราวของ ส้มสีทองน่าน ในฐานะผลไม้สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) อย่างไร โดยแยกบันทึกการจัดงานในอดีตออกจากกำหนดการในอนาคตอย่างชัดเจน
ทำไมส้มสีทองจึงกลายเป็นชื่อเทศกาลประจำฤดูหนาวของเมืองน่าน
ชื่อของส้มสีทองอยู่ในความทรงจำของคนทั่วไปผ่านวรรค “แดนดินส้มสีทอง” ใน คำขวัญจังหวัดน่าน และยังปรากฏในเรื่องราวของ ของดีเมืองน่านที่สืบทอดมาถึงปัจจุบัน ตามเอกสารทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ของกรมทรัพย์สินทางปัญญา เลขที่ สช 56100054 ส้มสีทองน่านคือส้มเขียวหวานที่ปลูกและดูแลในสภาพภูมิอากาศของจังหวัดน่าน ซึ่งความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างกลางวันกับกลางคืนในฤดูหนาวช่วยให้ผิวผลมีสีเหลืองทองสวยงาม เปลือกบาง เนื้อมีเส้นใยน้อย และมีรสหวานอมเปรี้ยวเป็นเอกลักษณ์
การจัดงาน มหกรรมส้มสีทองและของดีเมืองน่าน จึงทำหน้าที่เป็นทั้งตลาดจำหน่ายผลผลิตตามฤดูกาลและเวทีสื่อสารอัตลักษณ์ของผลไม้ประจำจังหวัด แทนที่ผู้มาเยือนจะต้องเดินทางไปตามหาสวนในต่างอำเภอ งานเทศกาลในเขต อำเภอเมืองน่าน ช่วยรวบรวมผลผลิตจากชาวสวน สินค้าแปรรูป และงานหัตถกรรมมาไว้ในจุดเดียว
อย่างไรก็ตาม พื้นที่ตั้งเต็นท์จำหน่ายสินค้าในตัวเมืองไม่ใช่จุดเดียวกับพื้นที่สวนส้มทั้งหมด ในฐานข้อมูลพืชเกษตรของเว็บไซต์ สวนและการติดตามผลผลิตส้มสีทองมีหลักฐานปรากฏในพื้นที่อย่างตำบลบ่อในเขตเมืองน่าน และแปลงปลูกใน อำเภอทุ่งช้าง เช่น บ้านวังผา ตำบลและ หรือบ้านน้ำเลียง ตำบลปอน การอ่านเรื่องงานเทศกาลควบคู่กับหน้าข้อมูลพืชจึงช่วยให้เห็นเส้นทางตั้งแต่แปลงปลูกบนพื้นที่ลาดเชิงเขาไปจนถึงแผงจำหน่ายผลไม้ใจกลางเมือง
บันทึกการจัดงานปี พ.ศ. 2568 และ พ.ศ. 2569: สองสถานที่ในเขตเมืองน่าน
หลักฐานข่าวราชการจากสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดน่านและสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดน่านแสดงให้เห็นว่า มหกรรมส้มสีทองและของดีเมืองน่านไม่ได้ผูกติดกับลานจัดงานเพียงแห่งเดียวตายตัว แต่ปรับพื้นที่ตามความเหมาะสมของแต่ละปีภายในเขตอำเภอเมืองน่าน
งานประจำปี พ.ศ. 2568 ณ ลานรวมใจ ริมแม่น้ำน่าน
ใน พ.ศ. 2568 สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดน่านรายงานว่า งานมหกรรมส้มสีทองและของดีเมืองน่านจัดขึ้นระหว่างวันที่ 24–26 มกราคม พ.ศ. 2568 โดยมีพิธีเปิดเมื่อวันที่ 24 มกราคม พ.ศ. 2568 ณ ลานรวมใจ ริมแม่น้ำน่าน เชิงสะพานพัฒนาภาคเหนือ อำเภอเมืองน่าน พื้นที่ริมน้ำแห่งนี้เปิดกว้างสำหรับตั้งเต็นท์ร้านค้าและเวทีกิจกรรม โดยในรายงานปีนั้นระบุว่ามีร้านค้าและบูธจำหน่ายสินค้าเข้าร่วมกว่า 100 ร้าน
การเลือกใช้พื้นที่เชิงสะพานพัฒนาภาคเหนือทำให้บรรยากาศของงานเชื่อมเข้ากับทิวทัศน์ลำน้ำน่าน ผู้มาเดินงานสามารถเลือกซื้อส้มสีทองสดจากสวน ชมนิทรรศการเกษตร และเดินดูสินค้า OTOP ไปพร้อมกับการพักผ่อนริมน้ำ
งานประจำปี พ.ศ. 2569 ณ ถนนผากอง หน้าพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน
ต่อมาใน พ.ศ. 2569 สำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดน่านและสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดน่านรายงานตรงกันว่า งานมหกรรมส้มสีทองและของดีเมืองน่านขยับเข้ามาจัดในย่านเมืองเก่า ระหว่างวันที่ 15–18 มกราคม พ.ศ. 2569 โดยมีพิธีเปิดเมื่อวันที่ 15 มกราคม พ.ศ. 2569 บริเวณ ถนนผากอง ด้านหน้า พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน อำเภอเมืองน่าน
รายงานของสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดน่านระบุว่า ภายในงานปี 2569 มีการจัดโซนจำหน่ายส้มสีทอง สินค้าเกษตร สินค้าชุมชน OTOP และอาหารมากกว่า 50 บูธ การจัดงานบนถนนผากองทำให้ผู้มาเที่ยวสามารถเดินชมตลาดผลไม้ต่อเนื่องไปกับย่านข่วงเมืองเก่า วัดภูมินทร์ และเส้นทางเดียวกับที่จัด กาดข่วงเมืองน่าน ในช่วงสุดสัปดาห์
การเปรียบเทียบข้อมูลทั้งสองปีชี้ให้เห็นข้อควรจำสำหรับนักเดินทางว่า วันที่จัดงานและสถานที่จัดงานเปลี่ยนไปในแต่ละปี (ปลายเดือนมกราคมที่ลานริมน้ำในปี 2568 และกลางเดือนมกราคมที่ถนนผากองในปี 2569) จำนวนบูธกว่า 100 ร้านในปี 2568 และกว่า 50 บูธในปี 2569 ก็เป็นขนาดของการจัดพื้นที่ในแต่ละครั้ง ไม่ใช่ตัวเลขจำนวนสวนส้มทั้งจังหวัด
กิจกรรมเด่นในงาน: จากการประกวดส้มสีทองสู่เมนู Chef’s Table
เสน่ห์ของมหกรรมส้มสีทองไม่ได้หยุดอยู่ที่การชั่งกิโลขายผลไม้สดเท่านั้น ข่าวการเปิดงานของทั้งปี 2568 และปี 2569 บันทึกกิจกรรมที่พยายามเชื่อมผลผลิตทางการเกษตรเข้ากับศิลปะการทำอาหารและการท่องเที่ยวของจังหวัดไว้อย่างน่าสนใจ
- การประกวดส้มสีทองคุณภาพ: เวทีประกวดเปิดโอกาสให้เกษตรกรนำผลส้มสีทองที่คัดสรรจากสวนมาประชันคุณภาพ ทั้งด้านความสวยงามของผิวสีทอง รูปทรงแป้นสม่ำเสมอ และรสชาติหวานอมเปรี้ยวตามเอกลักษณ์ของส้มเมืองน่าน กิจกรรมนี้ช่วยสร้างความภาคภูมิใจให้ชาวสวนและทำให้ผู้บริโภคได้เห็นลักษณะของส้มสีทองคุณภาพดีอย่างใกล้ชิด
- การประกวดอาหารคาว–หวานและเครื่องดื่มจากส้มสีทอง: เพื่อขยายการใช้ประโยชน์จากผลไม้สด ภายในงานมีการแข่งขันรังสรรค์เมนูอาหารคาว อาหารหวาน และเครื่องดื่มที่ใช้ส้มสีทองเป็นวัตถุดิบหลัก แสดงให้เห็นว่าผลไม้ประจำถิ่นสามารถต่อยอดเป็นซอส สลัด ขนมอบ หรือเครื่องดื่มร่วมสมัยได้หลากหลาย
- กิจกรรม Chef’s Table และจุดถ่ายภาพอัตลักษณ์: รายงานของหน่วยงานจังหวัดทั้งสองปีกล่าวถึงการจัดเสิร์ฟเมนูพิเศษรูปแบบ Chef’s Table ที่นำส้มสีทองและวัตถุดิบท้องถิ่นมาจัดจานอย่างประณีต ควบคู่กับการจัดซุ้มนิทรรศการความรู้เรื่องส้มสีทอง จุดเช็กอินถ่ายภาพ และการแสดงศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้านบนเวทีกลาง
- โซนของดีเมืองน่านและผลิตภัณฑ์ OTOP: นอกจากแผงส้มสีทองแล้ว ภายในงานยังมีกลุ่มวิสาหกิจชุมชนนำผ้าทอพื้นเมือง งานหัตถกรรม และสินค้าเกษตรแปรรูปมาร่วมจำหน่ายสอดคล้องกับชื่อ “มหกรรมส้มสีทองและของดีเมืองน่าน” ซึ่งผู้ที่สนใจงานหัตถกรรมร่วมสมัยสามารถอ่านต่อได้ที่ เทศกาลหัตถกรรมเมืองน่าน Craft x Café
ส้มในงานเทศกาลกับสิทธิการใช้ตรา GI: สิ่งที่ผู้ซื้อควรทำความเข้าใจ
เมื่อเดินเลือกซื้อส้มในงานเทศกาลหรือตามแผงผลไม้ริมทาง คำว่า “ส้มสีทองน่าน” มักถูกใช้ในสองความหมายซ้อนกัน ความหมายแรกคือชื่อเรียกตามความคุ้นเคยสำหรับส้มเขียวหวานที่ปลูกในจังหวัดน่านและให้ผิวสีเหลืองทองในฤดูหนาว ส่วนความหมายที่สองคือสถานะทางกฎหมายของสินค้า สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ทะเบียนเลขที่ สช 56100054
ตามหลักเกณฑ์ของกรมทรัพย์สินทางปัญญา การที่ส้มเขียวหวานปลูกในจังหวัดน่านหรือนำมาวางจำหน่ายในงานมหกรรมส้มสีทอง ไม่ได้แปลว่าส้มทุกร้านหรือทุกตะกร้าได้รับอนุญาตให้ใช้ตราสัญลักษณ์ GI โดยอัตโนมัติ ผู้ผลิตหรือผู้ประกอบการค้าที่จะติดสติกเกอร์หรือใช้ตรา GI บนบรรจุภัณฑ์ต้องผ่านการยื่นขออนุญาต การตรวจประเมินคุณภาพ และระบบการตรวจสอบย้อนกลับตามที่กรมทรัพย์สินทางปัญญากำหนด ตัวอย่างเช่น ในประกาศรายชื่อผู้ได้รับอนุญาตใช้ตราครั้งที่ 791 เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม พ.ศ. 2569 มีรายชื่อผู้ได้รับอนุญาตในรอบประกาศนั้นจำนวน 6 ราย ซึ่งสะท้อนว่าการรับรองตราเป็นกระบวนการเฉพาะรายและมีอายุการอนุญาตกำกับ
นอกจากนี้ ในฤดูกาลเดียวกัน ตลาดผลไม้ในน่านและพื้นที่อย่าง อำเภอทุ่งช้าง ยังมีผลไม้อีกชนิดที่วางขายควบคู่กันคือ ส้มสายน้ำผึ้ง ดังที่สำนักงานพาณิชย์จังหวัดน่านเคยลงพื้นที่ติดตามการตลาดทั้งส้มสีทอง GI และส้มสายน้ำผึ้งเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2568 ผู้ซื้อที่ต้องการส้มสีทองน่านแท้หรือต้องการสินค้าที่ติดตรา GI จึงควรสังเกตป้ายแสดงแหล่งที่มา ลักษณะผลทรงแป้นผิวสีทอง และตรารับรองบนบรรจุภัณฑ์ หรือสอบถามผู้ขายโดยตรงว่าผลผลิตมาจากสวนในตำบลและอำเภอใด
ความเชื่อมโยงระหว่างตัวเมืองน่านกับแหล่งปลูกในต่างอำเภอ
การจัดงานในเขตอำเภอเมืองน่านช่วยสร้างจุดนัดพบที่เดินทางสะดวกสำหรับนักท่องเที่ยว แต่เบื้องหลังผลส้มที่วางเรียงบนแผงคือการทำงานของชาวสวนในหลายพื้นที่ตลอดทั้งปี
- ใน อำเภอทุ่งช้าง มีทั้งการติดตามตลาดส้มสีทองและส้มสายน้ำผึ้งโดยสำนักงานพาณิชย์จังหวัดน่าน และการลงพื้นที่ของสำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 7 เมื่อวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2568 เพื่อศึกษาดินในแปลงต้นแบบส้มสีทองบ้านวังผา ตำบลและ ร่วมกับกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผลิตไม้ผล
- ใน อำเภอเมืองน่าน สำนักงานพาณิชย์จังหวัดน่านเคยบันทึกการลงพื้นที่ติดตามสวนส้มเขียวหวานที่เรียกส้มสีทองในตำบลบ่อ ซึ่งเกษตรกรต้องดูแลสวนท่ามกลางความท้าทายของสภาพอากาศและแมลงศัตรูพืช เช่น ผีเสื้อมวนหวาน ก่อนที่ผลผลิตจะออกสู่ตลาดในช่วงปลายปีถึงเดือนมกราคม
เมื่ออ่านเรื่องมหกรรมส้มสีทองร่วมกับหน้าข้อมูล ส้มสีทองน่าน เราจึงเห็นความต่างระหว่าง พื้นที่จัดกิจกรรมส่งเสริมการตลาดระยะสั้น 3–4 วัน กับ พื้นที่เกษตรกรรมจริงที่ใช้เวลาดูแลสวนตลอดทั้งฤดูกาลผลิต
แยกแยะชื่องานฤดูหนาวของน่าน และข้อแนะนำก่อนวางแผนเดินทาง
ในช่วงเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์ของทุกปี อำเภอเมืองน่านมีงานเทศกาลขนาดใหญ่ที่ชื่อใกล้เคียงกันจนผู้มาเยือนอาจสับสนได้ง่าย คือ:
- มหกรรมส้มสีทองและของดีเมืองน่าน: มักจัดขึ้นในช่วงฤดูส้มสีทองออกสู่ตลาด (จากหลักฐานปี 2568 จัดวันที่ 24–26 มกราคม ที่ลานรวมใจริมน้ำน่าน และปี 2569 จัดวันที่ 15–18 มกราคม ที่ถนนผากอง หน้าพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน) โดยชูส้มสีทองและสินค้าเกษตรเป็นหัวใจหลัก
- งานประจำปีและของดีเมืองน่าน: เป็นงานกาชาดและงานประจำปีระดับจังหวัดที่จัดร่วมกับเหล่ากาชาดจังหวัดน่านในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ณ ริมแม่น้ำน่าน เชิงสะพานพัฒนาภาคเหนือ (เช่น วันที่ 9–18 กุมภาพันธ์ 2567, วันที่ 7–16 กุมภาพันธ์ 2568 และวันที่ 13–22 กุมภาพันธ์ 2569) ซึ่งเน้นซุ้มนิทรรศการของทั้ง 15 อำเภอ สลากกาชาดการกุศล การประกวดนางสาวน่าน และธิดาดอย
เนื่องจากงานมหกรรมส้มสีทองปี พ.ศ. 2568 และ พ.ศ. 2569 ได้จัดเสร็จสิ้นไปแล้ว และหน่วยงานจังหวัดจะประกาศวันเวลารวมถึงสถานที่จัดงานของแต่ละปีเมื่อใกล้ถึงฤดูเก็บเกี่ยว ผู้อ่านที่วางแผนเดินทางมาเที่ยวน่านในฤดูหนาวปีถัดไปจึงไม่ควรใช้วันที่ของปี 2568 หรือ 2569 เป็นตารางเดินทางล่วงหน้าโดยอัตโนมัติ แนะนำให้ตรวจสอบประกาศล่าสุดจากสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดน่าน สำนักงานพาณิชย์จังหวัดน่าน หรือสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดน่านก่อนออกเดินทางทุกครั้ง