นาหมื่น

ถ้ามองผืนน้ำเหนือเขื่อนสิริกิติ์จากฝั่งนาหมื่น จะเห็นเรือนแพลอยอยู่ท่ามกลางแนวเขา ที่นี่คือ บ้านปากนาย ชุมชนที่เล่าเรื่องแม่น้ำน่านอีกแบบหนึ่ง เพราะสายน้ำที่เคยไหลผ่านหมู่บ้านกลายเป็นอ่างเก็บน้ำกว้างใหญ่ ชีวิตของคนจับปลาและการเดินทางทางน้ำจึงเปลี่ยนตามภูมิประเทศไปด้วย

แต่เรื่องของอำเภอนาหมื่นไม่ได้อยู่บนแพทั้งหมด อีกฟากหนึ่งเป็นวัดนาหวายที่มีสถาปัตยกรรมล้านนาตะวันออก ส่วนตำบลเมืองลีมีอาหารและภูมิปัญญา มะแข่น ที่ชุมชนยกขึ้นมาเป็นเรื่องเล่าและกิจกรรมร่วมกัน ภูเขา สายน้ำ วัด และอาหารจึงช่วยเปิดภาพนาหมื่นในหลายช่วงเวลา มากกว่าการรู้จักเพียงจุดผ่านทางไปเขื่อน

จากสายน้ำน่านสู่อ่างเก็บน้ำด้านใต้ของจังหวัด

อำเภอนาหมื่นอยู่ทางตอนใต้ของจังหวัดน่าน เป็นหนึ่งในเขตอำเภอที่ปรากฏในทะเบียนการปกครองของจังหวัด รหัสอำเภอ 5510 ใช้บอกหน่วยการปกครองในระบบราชการ ไม่ใช่ตัวเลขระดับความสูงหรือจุดบนแผนที่ พื้นที่มีแนวเขาสลับหุบและสัมพันธ์กับแม่น้ำน่านที่ไหลลงสู่เขื่อนสิริกิติ์ในจังหวัดอุตรดิตถ์

สิ่งที่ทำให้นาหมื่นต่างจากอำเภอภูเขาหลายแห่งคือ ภูมิประเทศริมน้ำที่เปลี่ยนจากลำน้ำเป็นผืนน้ำเหนือเขื่อน แนวหุบเขาถูกน้ำท่วมถึงบางช่วง และชุมชนริมฝั่งต้องปรับวิถีหาปลา ที่อยู่อาศัย และการเดินทางตามสภาพน้ำที่เปลี่ยนแปลง บริเวณบ้านปากนายในตำบลนาทะนุงเป็นตัวอย่างที่เห็นความเปลี่ยนแปลงนี้ได้ชัดจากข้อมูลของหน่วยงานท้องถิ่นและ ONEP

ฝั่งภูเขายังมีพื้นที่อุทยานแห่งชาติศรีน่านทอดต่อไปทางนาน้อยและเวียงสา การเดินทางผ่านอำเภอเหล่านี้อาจพบภูเขาคล้ายกัน แต่ความสัมพันธ์ของแต่ละชุมชนกับแม่น้ำต่างกัน เมื่ออยู่ที่นาหมื่น ภาพของชุมชนประมงและเรือนแพจึงมีน้ำหนักไม่แพ้จุดชมวิวบนดอย

บ้านปากนาย ชุมชนประมงที่อยู่กับระดับน้ำ

จากหมู่บ้านริมแม่น้ำมาเป็นหมู่บ้านริมอ่าง

บ้านปากนาย หมู่ที่ 17 ตำบลนาทะนุง เป็นชุมชนที่สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอนาหมื่นบันทึกไว้ในปี 2569 ส่วนสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจัดบ้านปากนายไว้ในฐานข้อมูล ย่านชุมชนเก่า ทั้งสองแหล่งช่วยให้เห็นชุมชนในฐานะบ้านของผู้คน ไม่ใช่เพียงแพร้านอาหารริมทาง

เมื่อก่อนบ้านปากนายเป็นหมู่บ้านริมแม่น้ำน่าน หลังเขื่อนสิริกิติ์กั้นลำน้ำและเกิดอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ บริเวณนี้ก็กลายเป็นผืนน้ำกว้างที่มีแนวเขาล้อมอยู่ การเปลี่ยนแปลงไม่ได้เกิดแค่ในภาพทิวทัศน์ แต่มีผลต่อรูปแบบการพักอาศัย เรือ การค้าขายและแหล่งทำมาหากินที่อยู่กับน้ำ

ONEP บันทึกว่าชุมชนมีเรือนแพทั้งที่ใช้พักอาศัยและประกอบกิจกรรมทางเศรษฐกิจ เรือหางยาว แพยอ และแพร้านอาหารเป็นองค์ประกอบสำคัญของภูมิทัศน์ชุมชน ข้อมูลจำนวนแพหรือครัวเรือนในบันทึกเก่าไม่ควรนำไปใช้แทนตัวเลขของปีปัจจุบัน เพราะรูปแบบการอยู่อาศัยและการประกอบกิจการอาจเปลี่ยนแปลงแล้ว

แพที่ขยับตามน้ำ

เรือนแพไม่เหมือนบ้านที่สร้างแล้วตั้งอยู่บนที่เดิมตลอดไป ONEP อธิบายว่าเมื่อระดับน้ำในอ่างเก็บน้ำขึ้นหรือลง ชาวชุมชนบางส่วนมีการเคลื่อนย้ายแพให้เหมาะกับสภาพพื้นที่ที่ใช้ดำรงชีวิต ความเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำจึงกระทบทั้งการเดินทางและตำแหน่งการอยู่อาศัย

เรื่องนี้ทำให้การมองบ้านปากนายผ่านภาพถ่ายเพียงครั้งเดียวอาจไม่เห็นภาพทั้งหมด แนวฝั่ง จุดจอดเรือ และพื้นที่ที่คนใช้ชีวิตเปลี่ยนได้ การจะไปเยี่ยมชมควรเคารพว่าแพจำนวนหนึ่งเป็นบ้านและที่ทำงาน ไม่ใช่พื้นที่สาธารณะที่สามารถขึ้นไปได้โดยไม่ขออนุญาต

ลงข่าย ยกยอ ตากปลา วิถีที่ผูกกับผืนน้ำ

สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอนาหมื่นเผยแพร่เรื่องบ้านปากนายเมื่อ 3 กุมภาพันธ์ 2569 โดยยกกิจกรรมประมงและการเรียนรู้วิถีชุมชนเป็นจุดเด่น เช่น การตกปลา การลงข่าย การยกยอ การตากปลา และการแปรรูปปลา สิ่งเหล่านี้เป็นงานที่สัมพันธ์กับสภาพลำน้ำและฝีมือของคนในพื้นที่

ลงข่าย คือการใช้อวนดักปลาตามวิธีประมงท้องถิ่น ส่วน ยกยอ ใช้เครื่องมือยกตาข่ายขึ้นจากน้ำ กิจกรรมแต่ละอย่างเกี่ยวข้องกับชนิดเครื่องมือและจังหวะการทำงานต่างกัน ภาพแพยอจึงไม่ได้เป็นเพียงสิ่งประดับริมอ่าง แต่บอกการทำมาหากินและความรู้ที่คนในชุมชนสะสมไว้

เมื่อขึ้นจากน้ำ ปลาไม่ได้กลายเป็นอาหารบนโต๊ะในทันที งานคัดปลา ตากปลา และแปรรูปมีบทบาทสำคัญต่อการเก็บรักษาและจำหน่ายผลผลิต ONEP ยังบันทึกภูมิปัญญาอาหารจากปลาน้ำจืดและแพร้านอาหารที่สัมพันธ์กับการท่องเที่ยวในชุมชน สิ่งที่นักท่องเที่ยวเห็นจึงมีงานหลังบ้านของคนหาปลาอยู่เบื้องหลังเสมอ

การท่องเที่ยวแบบล่องเรือและแวะชิมอาหารบนแพปรากฏในข้อมูลของ ททท. กับสำนักงานพัฒนาชุมชน แต่ไม่มีเหตุให้ถือว่าเรือ ร้านอาหาร หรือการสาธิตทุกอย่างพร้อมบริการทุกวัน การติดต่อผู้ดูแลพื้นที่ล่วงหน้าและถามเงื่อนไขความปลอดภัยของเรือจึงสำคัญกว่าการอ้างตารางกิจกรรมเก่า

ชื่อปากนาย เรื่องเล่าที่คนริมฝั่งส่งต่อกัน

ชื่อ ปากนาย มีคำอธิบายจากผู้เฒ่าผู้แก่ที่ ONEP บันทึกไว้ว่าเกี่ยวข้องกับปากลำห้วยซึ่งเคยถูกเรียกว่า ห้วยบ่าวนาย หรือ ห้วยเจ้านาย เรื่องเล่ากล่าวถึงขุนนางและผู้เดินทางที่แวะพักบริเวณลำห้วย ก่อนเรียกพื้นที่ปากห้วยแห่งนั้นว่าปากนาย

คำอธิบายนี้มีคุณค่าในฐานะ เรื่องเล่าท้องถิ่น ที่ทำให้ชื่อสถานที่ผูกกับแม่น้ำและความทรงจำของชุมชน ขณะเดียวกันก็ไม่ใช่หลักฐานร่วมสมัยที่ใช้ยืนยันว่ามีเจ้านายบุคคลใดเดินทางผ่านในปีใด เรื่องเล่ากับประวัติที่พิสูจน์ได้จึงอยู่ด้วยกันได้โดยไม่ต้องทำให้มีสถานะเท่ากัน

คำว่า “ปาก” ในชื่อยังชวนให้นึกถึงจุดที่ลำห้วยมาพบสายน้ำใหญ่ แม้ผิวน้ำปัจจุบันจะเปลี่ยนไปมากเมื่อมีอ่างเก็บน้ำ ความทรงจำในชื่อบ้านยังพาให้มองย้อนกลับไปยังภูมิประเทศก่อนสร้างเขื่อน

เขื่อนสิริกิติ์กับการเปลี่ยนแปลงของภูมิประเทศ

การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยระบุว่างานก่อสร้าง เขื่อนสิริกิติ์ เริ่มใน พ.ศ. 2511 และแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2515 โครงการเขื่อนบนแม่น้ำน่านเปลี่ยนแนวแม่น้ำตอนล่างให้เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่เหนือเขื่อน พื้นที่บ้านปากนายเป็นบริเวณหนึ่งที่ได้รับผลจากการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพนั้น

สำหรับคนเดินทาง ผืนน้ำเหนือเขื่อนมองคล้ายทะเลสาบท่ามกลางภูเขา แต่สำหรับชุมชนริมน้ำ อ่างเก็บน้ำเป็นพื้นที่ทำกินและเส้นทางเคลื่อนย้ายด้วย ข้อมูลของ ONEP กล่าวถึงการวางแพตามระดับน้ำและการประกอบอาชีพประมง ส่วน ททท. บันทึกการท่องเที่ยวทางเรือกับชุมชนบ้านปากนาย

ตัวเลขระดับน้ำขึ้นลงในวันใดวันหนึ่ง การระบายน้ำ และความปลอดภัยในการใช้เรือเป็นข้อมูลที่ต้องอาศัยการตรวจสอบปัจจุบัน ไม่อาจอนุมานจากประวัติการสร้างเขื่อนหรือภาพถ่ายเก่าได้ การเชื่อมอดีตกับปัจจุบันจึงควรมองความต่างระหว่างข้อมูลประวัติศาสตร์และข้อมูลการใช้งานรายวันเสมอ

วัดนาหวาย ร่องรอยงานช่างล้านนาตะวันออก

นาหมื่นไม่ได้มีเพียงพื้นที่น้ำ วัดนาหวายใน ตำบลบ่อแก้ว เป็นอีกสถานที่ที่ ONEP บันทึกเป็นแหล่งศิลปกรรมสำคัญ อาคารภายในพื้นที่มีรูปแบบ ศิลปะล้านนาตะวันออก โดยบรรยายผนังก่ออิฐถือปูน หลังคามุงไม้ และงานแกะสลักบนหน้าบันกับหัวเสา

ONEP ระบุว่าอาคารเก่าแห่งนี้สร้างก่อน พ.ศ. 2336 และมีประวัติการบูรณะใน พ.ศ. 2465 ข้อมูลนี้ชวนให้มองวัดในฐานะร่องรอยฝีมือช่างและการดูแลอาคารผ่านหลายยุค มากกว่าจะเป็นเพียงจุดแวะถ่ายภาพ ความหมายของลวดลายและประวัติผู้สร้างยังต้องใช้หลักฐานเฉพาะเรื่อง จึงไม่ควรแต่งคำอธิบายสัญลักษณ์หรือระบุนามผู้สร้างจากการคาดเดา

เมื่อเข้าเขตศาสนสถาน ควรแต่งกายสุภาพ ไม่แตะต้องไม้แกะสลักหรือชิ้นส่วนอาคารเก่า และเคารพพื้นที่ของผู้ใช้งานวัด บันทึก ONEP เป็นหลักฐานด้านศิลปกรรม ไม่ใช่ประกาศว่าวัดเปิดให้เข้าชมทุกอาคารในวันที่เดินทาง

เมืองลีกับมะแข่นที่อยู่ในอาหารและงานชุมชน

จากเรื่องของน้ำและวัด อีกกลิ่นหนึ่งของนาหมื่นอยู่ในอาหารพื้นถิ่นของ ตำบลเมืองลี คือ มะแข่น เครื่องเทศกลิ่นหอมที่ใช้ปรุงอาหารในพื้นที่ สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดน่านรายงานการจัดงาน มะแข่นเมืองลีของดีอำเภอนาหมื่น ประจำปี 2566 ที่องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองลี

งานดังกล่าวจัดขึ้นในวันที่ 15–16 พฤศจิกายน 2566 มีการนำเสนออาหารปรุงด้วยมะแข่น การประกวดช่อมะแข่น และกิจกรรมของดีท้องถิ่นจากเมืองลีกับตำบลอื่นในอำเภอ รายงานนี้ทำให้เห็นว่ามะแข่นไม่ใช่เพียงส่วนผสมในครัว แต่เชื่อมเกษตรกรรม อาหาร และการพบปะกันของผู้คนในท้องถิ่นด้วย

น้ำพริกลาบมะแข่นกับภูมิปัญญาเมืองลี

องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองลีมีทะเบียน ภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่บันทึกกลุ่มน้ำพริกลาบมะแข่น รวมถึงกลุ่มงานอาหารและงานหัตถกรรมในชุมชน แหล่งข้อมูลลักษณะนี้ช่วยให้รู้ว่าความรู้เรื่องอาหารไม่ได้อยู่ในร้านหรือกิจการเดียว แต่มีผู้คนและกลุ่มชุมชนที่ส่งต่อวิธีทำ

มะแข่นให้กลิ่นและรสเฉพาะเมื่อใช้กับเครื่องปรุงพื้นถิ่น ข้อมูลกิจกรรมและทะเบียนชุมชนไม่เพียงพอที่จะบอกว่าผู้ผลิตทุกรายยังเปิดจำหน่ายอยู่วันนี้ หรือรับรองคุณสมบัติทางยาใดโดยไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ แก่นของเรื่องนี้จึงอยู่ที่ อาหารกับทักษะที่สืบทอด มากกว่าคำโฆษณาผลิตภัณฑ์

งานปี 2566 เป็นเหตุการณ์ที่หน่วยงานบันทึกไว้จริง แต่วันที่จัดงานปีนั้นไม่ใช่กำหนดการของปีปัจจุบัน หากสนใจไปงานครั้งถัดไป ควรตรวจประกาศขององค์การบริหารส่วนตำบลเมืองลีโดยตรง

พระธาตุเมืองลีศรีน้ำอูนกับชุมชนบ้านน้ำอูน

ใน ตำบลเมืองลี ยังมีศาสนสถานที่ช่วยอธิบายเรื่องของผู้คนต่างจากวัดนาหวาย คือ พระธาตุเมืองลีศรีน้ำอูน (วัดน้ำอูน) ซึ่งองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองลีจัดไว้ในรายการสถานที่ท่องเที่ยวและแหล่งเรียนรู้ท้องถิ่น ข้อมูลของ อบต.ระบุว่าเมื่อ พ.ศ. 2440 ชาวบ้านน้ำอูนได้ร่วมกันสร้างวัดบนพื้นที่นาของคนในชุมชน

ส่วน อุโบสถหลังปัจจุบัน มีบันทึกว่าสร้างใน พ.ศ. 2516 และมีพิธีฝังลูกนิมิตพร้อมยกช่อฟ้าใน พ.ศ. 2520 ปีดังกล่าวเป็นประวัติอาคารกับกิจกรรมของวัด ไม่ใช่การยืนยันปีสร้างองค์พระธาตุจากหลักฐานโบราณคดี วัดยังเป็นพื้นที่ทำบุญและจัดกิจกรรมร่วมกันของคนในหมู่บ้าน จึงควรเคารพพื้นที่ประกอบศาสนกิจและสอบถามก่อนเข้าไปยังอาคารส่วนที่ไม่ได้เปิดสาธารณะ

เมื่ออ่านคู่กับ วัดนาหวาย จะเห็นทั้งงานช่างที่ ONEP บันทึกไว้ในตำบลบ่อแก้ว และศรัทธาของชุมชนเมืองลีที่ยังใช้วัดเป็นศูนย์กลางความสัมพันธ์ของผู้คน การวางแผนเที่ยวจึงไม่ควรรวมสองวัดเป็นจุดเดียวกันเพียงเพราะอยู่ในอำเภอนาหมื่น

เมืองลี เมืองหิน และชื่อพื้นที่ที่เปลี่ยนตามเวลา

เอกสารประวัติท้องถิ่นขององค์การบริหารส่วนตำบลเมืองลีกล่าวถึงชื่อ เมืองลี และ เมืองหิน ว่าเป็นพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการปกครองก่อนการตั้งอำเภอนาหมื่นในรูปแบบปัจจุบัน เรื่องนี้สัมพันธ์กับภูมิประเทศที่เป็นหุบเขาและการติดต่อเดินทางระหว่างชุมชนกับตัวอำเภออื่นในอดีต

ในปัจจุบันนาหมื่นมีชื่อ บ่อแก้ว นาทะนุง เมืองลี และปิงหลวง ปรากฏในข้อมูลหน่วยงานท้องถิ่นต่าง ๆ เรื่องของพื้นที่เหล่านี้มีทั้งสายน้ำ ชุมชนประมง วัดเก่า และผลิตภัณฑ์อาหาร แต่ละตำบลมีเรื่องและหลักฐานของตัวเอง จึงไม่ควรใช้วิถีประมงปากนายหรือมะแข่นเมืองลีอธิบายอาชีพของคนทั้งอำเภอเหมือนกันทั้งหมด

ชื่อสถานที่และประวัติการแบ่งเขตเป็นคนละชั้นข้อมูล เรื่องเล่าการตั้งถิ่นฐานอยู่ในบันทึกท้องถิ่นได้ แต่วันที่ตั้งกิ่งอำเภอและขอบเขตทางกฎหมายจำเป็นต้องอ้างประกาศราชการฉบับตรง ไม่ใช่อ่านจากสรุปประวัติที่ปีอาจคลาดเคลื่อนกัน

น้ำเคิมและเกษตรพื้นที่สูงของตำบลปิงหลวง

นอกจากชุมชนประมงบ้านปากนายแล้ว ตำบลปิงหลวง มีพื้นที่เกษตรที่อยู่ในขอบเขตการทำงานของ โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงน้ำเคิม ดำเนินงานโดย สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. ชุมชนกับองค์การบริหารส่วนตำบลปิงหลวงได้ยื่นความประสงค์ขอสนับสนุนอาชีพใน พ.ศ. 2551 ก่อนก่อตั้งโครงการขยายผลใน พ.ศ. 2553 และเปลี่ยนชื่อเป็นโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงน้ำเคิมใน พ.ศ. 2559

โปรไฟล์ของ สวพส. ที่จัดทำ พ.ศ. 2568 ระบุพื้นที่ดำเนินงาน เจ็ดหมู่บ้านในตำบลปิงหลวง ได้แก่ น้ำเคิม น้ำแพะ ต้นต้อง น้ำลีใต้ ปิงหลวง น้ำทา และปิงใน บ้านน้ำเคิม หมู่ 7 เป็นที่ตั้งสำนักงานโครงการ โดยแต่ละบ้านมีการใช้พื้นที่เกษตรต่างกัน ที่ตั้งหมู่บ้านอยู่ต่ำกว่าแนวยอดเขาบางส่วนของโครงการ จึงไม่ควรใช้ระดับสูงของภูเขาแทนความสูงของบ้านหรือแปลงเกษตรทั้งหมด

ข้าวโพด ข้าวไร่ ไม้ผล และข้อจำกัดของน้ำ

แหล่งข้อมูลโครงการระบุ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ยางพารา ข้าวไร่ และข้าวนา เป็นพืชที่ชุมชนทำอยู่ รวมถึงไม้ผลเดิมอย่าง เงาะ ทุเรียน ลองกอง และมะม่วงหิมพานต์ ซึ่งเป็นตัวอย่างของระบบเกษตรที่ต่างจากพืชผักโรงเรือนบนขุนสถานใน อำเภอนาน้อย การอยู่ในชื่อโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงไม่ได้หมายความว่าทุกพื้นที่ได้รับการส่งเสริมปลูกพืชชนิดเดียวกัน

จุดสำคัญที่ สวพส. บันทึกคือ ความขาดแคลนน้ำในช่วงฤดูแล้ง โดยเฉพาะบริเวณบ้านน้ำเคิมในบางช่วง มีนาคม–พฤษภาคม ตามรายงานต้นทาง แหล่งน้ำในพื้นที่มีลำห้วย เช่น ห้วยน้ำเคิม ห้วยกุม และห้วยปลาดุก แต่การใช้น้ำเกษตรยังขึ้นอยู่กับตำแหน่งแปลงและระบบส่งน้ำ ข้อมูลนี้เป็นภูมิหลังการพัฒนาโครงการ ไม่ใช่รายงานน้ำประปาหรือภัยแล้งแบบสดของปี 2569

ข้อมูลประชากรหรือรายได้ในหน้าโครงการมีชุดสถิติจากหลายปี เช่น พ.ศ. 2560 จึงไม่ควรนำมาเขียนเป็นจำนวนเกษตรกรหรือรายได้เฉลี่ยปัจจุบัน ผู้ที่สนใจศึกษาการเพาะปลูกต้องประสานกับโครงการและเจ้าของแปลงก่อน ไม่ถือว่าหมู่บ้านเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรซึ่งเปิดรับผู้เยี่ยมชมทุกวัน

ป่าศรีน่านทอดยาวลงมาถึงนาหมื่น

อุทยานแห่งชาติศรีน่าน มีพื้นที่ครอบคลุมบางส่วนของ นาหมื่น นาน้อย และเวียงสา ตามแนวสองฟากแม่น้ำน่าน กรมอุทยานฯ อธิบายว่าเป็นพื้นที่ภูเขาสลับซับซ้อน วางตัวตามแนวเหนือ–ใต้ ก่อนจะต่อเนื่องลงไปจนถึงบริเวณอ่างเก็บน้ำเขื่อนสิริกิติ์

ในนาหมื่น ข้อมูลเขตพื้นที่อุทยานกล่าวถึงบางส่วนของตำบล บ่อแก้วและนาทะนุง ซึ่งอยู่ในบริบทของผืนป่าฝั่งแม่น้ำและชุมชนใกล้อ่างเก็บน้ำ ความสัมพันธ์นี้บอกว่าอำเภอมีพื้นที่ป่าคุ้มครองบางส่วน มิได้หมายความว่าพื้นที่ทั้งสองตำบลอยู่ในเขตอุทยานทั้งหมด หรือมีแผนที่ขอบเขตสิทธิ์เผยแพร่ที่ตรวจรับแล้ว

ผู้ที่อยากเข้าใจประวัติผืนป่าและจุดชมวิวในเขตอุทยาน อ่านต่อได้ที่ อุทยานแห่งชาติศรีน่าน และ อำเภอนาน้อย ส่วนเสาดินนาน้อย ดอยเสมอดาว และผาหัวสิงห์อยู่ในเรื่องราวฝั่งนาน้อย จึงไม่ควรย้ายสถานที่เหล่านั้นมาอยู่ในนาหมื่นเพราะอุทยานเป็นผืนเดียวกัน

นาหมื่นยังอยู่ในบริบทของเขตอุทยานแห่งชาติขุนสถานซึ่งครอบคลุมพื้นที่บางส่วนทั้งนาน้อยและนาหมื่น อ่านภาพภูเขาอีกด้านได้ที่ อุทยานแห่งชาติขุนสถาน โดยแยกจุดเข้าชมและสถานที่ตั้งจริงแต่ละแห่งตามหน่วยงานเจ้าของพื้นที่

ก่อนเดินทางไปปากนายและพื้นที่ใกล้เคียง

การเที่ยวปากนายเป็นการเข้าไปในพื้นที่ที่มีคนอยู่อาศัยและทำงานจริง หากตั้งใจล่องเรือ ควรสอบถามสภาพน้ำ การให้บริการเรือ อุปกรณ์ชูชีพ และข้อกำหนดการใช้พื้นที่ก่อนเดินทาง เพราะระดับน้ำและสภาพอากาศส่งผลต่อท่าเรือกับการเดินเรือได้ ร้านอาหารและที่พักบนแพที่เคยอยู่ในรายชื่อแหล่งท่องเที่ยวอาจเปลี่ยนผู้ประกอบการหรือเวลาทำการแล้ว

ส่วนผู้สนใจสถาปัตยกรรมวัดนาหวายอาจจัดเวลาสำหรับดูรายละเอียดอาคารอย่างสงบ และหากอยากรู้จักมะแข่นเมืองลี ควรติดตามกิจกรรมจากองค์กรท้องถิ่นตามปีที่จัดจริง มากกว่ายึดกำหนดการจากข่าวเก่าไปใช้ในปีใหม่

สิ่งที่น่าจดจำจากนาหมื่นคือความสัมพันธ์ของผู้คนกับพื้นที่ที่เปลี่ยนไปตามน้ำและเวลา บ้านปากนาย เก็บความทรงจำของชุมชนประมงเหนือเขื่อน วัดนาหวาย เก็บร่องรอยงานช่างที่เก่ากว่าภูมิทัศน์อ่างเก็บน้ำในปัจจุบัน และ เมืองลี เก็บเรื่องอาหารกับภูมิปัญญาที่คนในชุมชนยังนำมาเล่าผ่านกิจกรรมของตนเอง