อุทยานแห่งชาติขุนสถาน

หากเดินทางจากทางราบของ อำเภอนาน้อย ขึ้นสู่ขุนสถาน ภาพสองข้างทางจะค่อย ๆ เปลี่ยนจากพื้นที่ชุมชนเป็นป่าภูเขา บนที่สูงมีอากาศเย็นและบางเช้าหมอกลอยอยู่ในหุบเขา อุทยานแห่งชาติขุนสถานเป็นที่รู้จักจาก ดอยแม่จอก ดอกนางพญาเสือโคร่งช่วงฤดูหนาว และท้องฟ้ายามค่ำคืนที่เหมาะกับการดูดาว

ที่นี่ไม่ใช่ชื่ออื่นของอุทยานแห่งชาติศรีน่าน แม้ทั้งคู่จะอยู่ในอำเภอนาน้อย แต่ขุนสถานมีแนวภูเขาต่อเนื่องไปทางชายเขตจังหวัดอุตรดิตถ์ และมีจุดท่องเที่ยวกับจุดเข้าพื้นที่คนละบริเวณกับดอยเสมอดาวหรือผาชู้

ผืนป่าขุนสถานที่ข้ามเขตจังหวัด

กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาระบุพื้นที่อุทยานแห่งชาติขุนสถาน ประมาณ 285,826 ไร่ ในแนวป่าฝั่งขวาแม่น้ำน่านตอนใต้ ครอบคลุมบางส่วนของ นาน้อยและนาหมื่น จังหวัดน่าน รวมถึงท่าปลา จังหวัดอุตรดิตถ์ จึงไม่ควรใช้ตำแหน่งที่ทำการอุทยานในตำบลสันทะแทนขอบเขตทั้งหมดของผืนป่า หากต้องการเปรียบเทียบแนวเขากับอุทยานอื่น ดูที่ หน้ารวมเทือกเขาและต้นน้ำของอุทยานในน่าน

ป่าในพื้นที่ประกอบด้วยป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง ป่าสนเขา ป่าดิบเขา และป่าดิบแล้งที่กระจายตัวตามระดับความสูงและสภาพพื้นที่ ระหว่างทางขึ้นดอยอาจเห็นพรรณไม้และภูมิทัศน์เปลี่ยนไปจากช่วงหุบเขาสู่แนวสันเขา นอกจากนี้บริเวณป่าต้นน้ำยังมีความสำคัญต่อสายน้ำและชุมชนในพื้นที่น่านตอนใต้

อุทยานขุนสถานได้รับประกาศจัดตั้งอย่างเป็นทางการใน พ.ศ. 2560 ขณะที่ข่าวกรมอุทยานฯ วันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 กล่าวถึงกระบวนการรับฟังความคิดเห็นเรื่อง การขยายพื้นที่ 13,696 ไร่ ตัวเลขส่วนนี้เป็นพื้นที่เสนอขยาย ไม่ควรนำไปรวมกับเขตอุทยานตามกฎหมายเดิมโดยไม่มีหลักฐานประกาศฉบับใหม่

เที่ยวดอยแม่จอก ดอยกู่สถาน และธรรมชาติของขุนสถาน

ดอยแม่จอก — ชมแนวเขาเหนือสายหมอก

ดอยแม่จอก เป็นหนึ่งในจุดที่ทำให้คนจดจำขุนสถานได้จากภาพภูเขาเรียงซ้อน ในเช้าที่อากาศเหมาะสมหมอกอาจลอยอยู่ต่ำกว่าสันเขา เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นก็เห็นแสงเปลี่ยนสีเหนือแนวภูเขา ความหนาของหมอกแตกต่างกันในแต่ละวัน จึงไม่ใช่สิ่งที่รับประกันได้แม้เดินทางในฤดูหนาว

ดอยกู่สถาน (ดอยธง) — ทุ่งหญ้า ป่าดิบเขา และวิวบนสันดอย

ดอยกู่สถานหรือดอยธงเป็นแนวเขาราว 1,630 เมตรบนรอยต่อจังหวัดน่าน–แพร่ มีทุ่งหญ้าสลับป่าดิบเขาและจุดชมวิวกว้างบนสันดอย หากสนใจเดินป่าควรสอบถามรอบกิจกรรมและเงื่อนไขการเข้าพื้นที่จากอุทยานก่อน

ดอยผาผึ้ง — อีกมุมหนึ่งของผืนป่าขุนสถาน

ดอยผาผึ้งบริเวณบ้านเปา ตำบลน้ำตก อำเภอนาน้อย มีทั้งเรื่องเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับชื่อภูเขาและภูมิประเทศป่าต้นน้ำ เส้นทางศึกษาธรรมชาติตามโปสเตอร์ของอุทยานมีระยะทางรวม 4 กิโลเมตร ผ่านแนวป่าและลานหินไปยังจุดชมวิวที่มองเห็นภูเขาสลับซ้อน ก่อนเดินทางควรตรวจวันเปิดเส้นทางและเงื่อนไขกิจกรรมกับอุทยานโดยตรง

ผากระทิงตก — จุดผาที่ต้องใส่ใจความปลอดภัย

ชื่อผากระทิงตกปรากฏอยู่ในข้อมูลของ NARIT เป็นอีกสถานที่ธรรมชาติในอุทยาน การไปยังบริเวณหน้าผาต้องตรวจการเปิดพื้นที่และหลีกเลี่ยงการเดินออกนอกเส้นทางที่จัดไว้ ไม่ควรสรุปว่าสามารถเข้าชมได้ตลอดปี

สถานีวิจัยต้นน้ำขุนสถาน — ไม้ดอกและเรื่องราวป่าต้นน้ำ

บริเวณสถานีวิจัยต้นน้ำขุนสถานมีทั้ง นางพญาเสือโคร่ง ซึ่งมักเป็นสีสันของเดือนมกราคม และ ชมพูภูคา พรรณไม้หายากที่เคยมีการนำต้นจากแหล่งดั้งเดิมบนดอยภูคามาปลูกไว้ ณ สถานี โดยข้อมูลในอดีตกล่าวถึงช่วงออกดอกของชมพูภูคาราวกุมภาพันธ์–มีนาคม ทั้งสองชนิดเป็นไม้คนละประเภท และช่วงดอกขึ้นอยู่กับอากาศของแต่ละปี

สถานีเป็นพื้นที่ศึกษาป่าต้นน้ำ ไม่ใช่สวนสาธารณะที่เปิดให้เข้าได้ทุกจุด จึงควรติดตามเงื่อนไขเข้าชมจากหน่วยงานผู้ดูแลพื้นที่

อุทยานแห่งชาติขุนสถานกับการชมดาว

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (NARIT) จัดขุนสถานเป็น อุทยานท้องฟ้ามืด ในช่วงการขึ้นทะเบียน พ.ศ. 2569–2571 บริเวณนี้อยู่ห่างแสงเมืองและมีโอกาสชมดาวได้ดีในคืนที่ท้องฟ้าเปิด การชมดาวยังขึ้นกับเมฆ หมอก แสงจันทร์ และการเข้าถึงพื้นที่จริง จึงควรวางแผนร่วมกับเวลาเปิดพื้นที่พักแรม ไม่เดินเข้าเส้นทางธรรมชาติในความมืดโดยไม่ได้รับอนุญาต

ดอยแม่จอก ดอยธง ดอยผาผึ้ง ผากระทิงตก และสถานีวิจัยต้นน้ำขุนสถานมีบทความแยกสำหรับอ่านรายละเอียดของแต่ละจุด ส่วนการชมดาวเป็นกิจกรรมที่ขึ้นอยู่กับพื้นที่ที่อุทยานอนุญาต ไม่ใช่ชื่อจุดท่องเที่ยวใหม่

ในช่วงที่ภูมิทัศน์เปลี่ยนสีตามแสงแดดหรือหมอก หากใช้เวลาพักค้างก็อาจได้เห็นขุนสถานหลายช่วงเวลา ตั้งแต่เช้าจนถึงค่ำ โดยไม่จำเป็นต้องเร่งขึ้นไปยังยอดเขาทุกแห่ง อ่านบทความขุนสถานและเรื่องแนวเขาโดยละเอียด

เดินทางจากเวียงสา นาน้อย และการพักแรม

เส้นทางเข้าที่ทำการ ตามข้อมูล NARIT สามารถมาจากจังหวัดแพร่ผ่านบ้านห้วยแก๊ต แล้วใช้ ทางหลวงหมายเลข 1216 หรือจากจังหวัดน่านลงมา อำเภอเวียงสา ผ่านนาน้อยก่อนขึ้นทางหลวงสายเดียวกัน โดยระยะทางอ้างอิงจากเวียงสาถึงที่ทำการประมาณ 65 กิโลเมตร ไม่ใช่ระยะทางจากตัวเมืองน่าน และไม่ใช่เวลาเดินทางที่รับประกัน

ผู้ขับรถควรตรวจเส้นทางในวันออกเดินทาง โดยเฉพาะช่วงหมอกจัด ฝนตก หรือมีงานซ่อมถนน ไม่ควรใช้การมองเห็นสันเขาจากที่ทำการอุทยานเพื่อตัดสินว่าจุดเที่ยวทุกแห่งเดินถึงกันได้

ข้อมูลของกรมอุทยานแห่งชาติฯ มีรายการ บ้านพักและลานกางเต็นท์ขุนสถาน ส่วน NARIT ระบุว่าบริเวณที่ทำการมีศูนย์บริการนักท่องเที่ยว ห้องน้ำ ลานจอดรถ และร้านค้าสวัสดิการ แต่การมีรายการบริการในแหล่งข้อมูลไม่ได้ยืนยันว่าเปิดทุกวันหรือมีห้องว่างในวันที่เลือก ผู้ต้องการค้างคืนควรติดต่ออุทยานและตรวจระบบจองให้ตรงช่วงวันเข้าพัก

หากต้องการสอบถามเส้นทางหรือการพักแรม ติดต่ออุทยานที่ 087-173-9549 อีเมล khunsathannp@gmail.com หรือ Facebook อุทยานแห่งชาติขุนสถาน ส่วนการจองที่พักให้เลือกใช้ระบบกรมอุทยานฯ ตามช่วงวันเข้าพักที่แสดงด้านล่าง จากขุนสถานยังเชื่อมไปเที่ยว อำเภอนาน้อย และ อำเภอนาหมื่น ได้ โดยอาจแวะอ่านเรื่อง เกษตรพื้นที่สูงขุนสถาน เพื่อรู้จักชีวิตชุมชนรอบผืนป่า